Όταν μιλάμε για αλλαγές στην πολιτική κάνναβης στην Ευρώπη, το μυαλό πηγαίνει συνήθως στη Γερμανία, στην Ολλανδία ή στην Ισπανία. Όμως η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έκανε το ιστορικό βήμα προς τη νομιμοποίηση της προσωπικής χρήσης κάνναβης από ενήλικες ήταν η Μάλτα.
Τον Δεκέμβριο του 2021, η Μάλτα ψήφισε τον νόμο για την υπεύθυνη χρήση κάνναβης και δημιούργησε την Authority for the Responsible Use of Cannabis, γνωστή ως ARUC. Η αρχή αυτή έχει ρόλο στη ρύθμιση και αδειοδότηση μη κερδοσκοπικών οργανώσεων κάνναβης, αλλά και στην ενημέρωση του κοινού.
Η σημασία της Μάλτας δεν βρίσκεται στο μέγεθος της αγοράς της. Βρίσκεται στο προηγούμενο που δημιούργησε.
Μια μικρή χώρα της ΕΕ επέλεξε να μετακινηθεί από την καθαρή απαγόρευση σε ένα ελεγχόμενο μοντέλο προσωπικής χρήσης, αυτοκαλλιέργειας και μη κερδοσκοπικών ενώσεων. Όχι με λογική «ελεύθερης αγοράς», αλλά με λογική περιορισμένης ρύθμισης και μείωσης της βλάβης.
Τι επιτρέπει το μοντέλο της Μάλτας
Το πλαίσιο της Μάλτας επιτρέπει σε ενήλικες να κατέχουν περιορισμένη ποσότητα κάνναβης για προσωπική χρήση και να καλλιεργούν έως τέσσερα φυτά στο σπίτι. Σύμφωνα με ευρωπαϊκή ενημερωτική μελέτη, το νέο πλαίσιο επιτρέπει κατοχή έως 7 γραμμάρια για προσωπική χρήση και καλλιέργεια έως 4 φυτών στο σπίτι.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα δημιουργίας μη κερδοσκοπικών ενώσεων κάνναβης, οι οποίες μπορούν να καλλιεργούν και να διαθέτουν κάνναβη στα μέλη τους υπό όρους, εποπτεία και άδεια. Η ίδια η ARUC αναφέρει ότι είναι υπεύθυνη για τις άδειες των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων κάνναβης, αλλά και για την εκπαίδευση και ενημέρωση σε διάφορα επίπεδα.
Αυτό είναι το κεντρικό σημείο: η Μάλτα δεν επέλεξε ένα εμπορικό μοντέλο με ανοιχτά καταστήματα λιανικής για τουρίστες ή περαστικούς. Επέλεξε ένα πιο κλειστό, μη κερδοσκοπικό μοντέλο, προσανατολισμένο στους κατοίκους και στα μέλη οργανώσεων.
Δεν είναι “Άμστερνταμ της Μεσογείου”
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που μπορεί να κάνει κάποιος είναι να φανταστεί τη Μάλτα ως νέο Άμστερνταμ.
Το μοντέλο της Μάλτας δεν βασίζεται στον τουρισμό κάνναβης. Δεν στηρίζεται σε coffeeshops. Δεν δημιουργεί ελεύθερα dispensaries. Δεν έχει στόχο να γίνει προορισμός για επισκέπτες που ταξιδεύουν αποκλειστικά για να αγοράσουν κάνναβη.
Αντίθετα, η λογική του πλαισίου είναι πιο συγκρατημένη.
Η προσωπική κατοχή επιτρέπεται εντός ορίων. Η καλλιέργεια επιτρέπεται υπό όρους. Οι ενώσεις κάνναβης λειτουργούν μη κερδοσκοπικά και υπό άδεια. Η δημόσια κατανάλωση και η πρόσβαση ανηλίκων παραμένουν ζητήματα που αντιμετωπίζονται αυστηρά.
Αυτό κάνει τη Μάλτα ενδιαφέρουσα ακριβώς επειδή δείχνει ότι η νομιμοποίηση δεν σημαίνει απαραίτητα εμπορευματοποίηση.
Η φιλοσοφία: λιγότερη ποινικοποίηση, περισσότερος έλεγχος
Η βασική ιδέα πίσω από το μοντέλο της Μάλτας είναι ότι η χρήση κάνναβης υπάρχει ήδη στην κοινωνία. Το ερώτημα είναι αν το κράτος θα συνεχίσει να τη σπρώχνει στην παρανομία ή αν θα επιχειρήσει να τη φέρει σε ένα πλαίσιο κανόνων.
Η απαγόρευση μπορεί να φαίνεται αυστηρή, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι προστατεύει καλύτερα. Όταν οι χρήστες αναγκάζονται να στραφούν σε παράνομα κανάλια, δεν υπάρχει έλεγχος ποιότητας, δεν υπάρχει διαφάνεια και δεν υπάρχει δυνατότητα ουσιαστικής ενημέρωσης.
Η Μάλτα προσπάθησε να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα με έναν διαφορετικό τρόπο: όχι με πλήρη εμπορική αγορά, αλλά με περιορισμένη νόμιμη πρόσβαση και με μη κερδοσκοπικές δομές.
Αυτή η λογική έχει σημασία για όλη την Ευρώπη, γιατί δείχνει ότι υπάρχουν περισσότερες από δύο επιλογές. Δεν υπάρχει μόνο το δίλημμα «πλήρης απαγόρευση ή πλήρης ελεύθερη αγορά». Υπάρχουν και ενδιάμεσα μοντέλα.
Οι cannabis associations
Οι μη κερδοσκοπικές ενώσεις κάνναβης είναι η καρδιά του μοντέλου της Μάλτας.
Οι οργανώσεις αυτές δεν λειτουργούν σαν κλασικά εμπορικά καταστήματα. Δεν πρέπει να πουλούν σε οποιονδήποτε περαστικό. Δεν έχουν στόχο το κέρδος. Λειτουργούν με μέλη, άδειες, κανόνες και εποπτεία.
Η φιλοσοφία είναι ότι οι ενήλικες χρήστες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ελεγχόμενο προϊόν μέσα από κλειστές δομές, αντί να εξαρτώνται από τη μαύρη αγορά.
Αυτό έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα.
Πρώτον, το κράτος έχει καλύτερη εικόνα για το τι συμβαίνει. Υπάρχει αρχή εποπτείας, αδειοδότηση και κανόνες.
Δεύτερον, μειώνεται η επαφή των καταναλωτών με παράνομα δίκτυα, τα οποία δεν έχουν κανένα κίνητρο να προστατεύσουν ανηλίκους, να τηρήσουν όρια ή να ελέγξουν την ποιότητα.
Μικρό μέγεθος, μεγάλο προηγούμενο
Η Μάλτα είναι μικρή χώρα. Δεν έχει το οικονομικό βάρος της Γερμανίας ούτε τη συμβολική ιστορία της Ολλανδίας γύρω από τα coffeeshops.
Όμως αυτό δεν μειώνει τη σημασία της.
Η Μάλτα απέδειξε ότι ακόμη και μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με όλες τις νομικές δυσκολίες και τους περιορισμούς γύρω από τις ναρκωτικές ουσίες, υπάρχει περιθώριο για εναλλακτικά μοντέλα πολιτικής.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί πολλές κυβερνήσεις χρησιμοποιούν συχνά το επιχείρημα ότι «δεν γίνεται» να αλλάξει τίποτα λόγω ευρωπαϊκού ή διεθνούς πλαισίου.
Η Μάλτα έδειξε ότι γίνεται — αλλά με συγκεκριμένο τρόπο, προσεκτικά και όχι απαραίτητα μέσω πλήρους εμπορικής αγοράς.
Οι περιορισμοί του μοντέλου
Το μοντέλο της Μάλτας δεν είναι τέλειο.
Η αδειοδότηση ενώσεων μπορεί να είναι δύσκολη. Η εποπτεία απαιτεί διοικητική ικανότητα. Οι κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται στην πράξη. Αν η νόμιμη πρόσβαση είναι πολύ περιορισμένη, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η μαύρη αγορά να συνεχίσει να καλύπτει μεγάλο μέρος της ζήτησης.
Επίσης, επειδή το μοντέλο δεν είναι εμπορικό, δεν δημιουργεί την ίδια δυναμική αγοράς που θα δημιουργούσε ένα σύστημα ανοιχτών καταστημάτων. Αυτό μπορεί να είναι θετικό από πλευράς δημόσιας υγείας, αλλά μπορεί να περιορίζει την οικονομική του επίδραση.
Η Μάλτα επέλεξε έναν δρόμο χαμηλότερου ρίσκου, αλλά και χαμηλότερης εμπορικής έντασης.
Το αν αυτό θα αποδειχθεί επιτυχημένο σε βάθος χρόνου θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή, την εποπτεία και το κατά πόσο οι νόμιμες δομές μπορούν να ανταγωνιστούν την παράνομη αγορά.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η περίπτωση της Μάλτας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η Μάλτα δεν λέει ότι η κάνναβη πρέπει να κυκλοφορεί ανεξέλεγκτα. Δεν λέει ότι κάθε αγορά πρέπει να ανοίξει χωρίς περιορισμούς. Δεν προωθεί ένα μοντέλο μαζικής εμπορευματοποίησης.
Λέει όμως κάτι σημαντικό: η απαγόρευση δεν είναι η μόνη επιλογή.
Μια χώρα μπορεί να αναγνωρίσει ότι υπάρχει χρήση ενηλίκων και να προσπαθήσει να τη ρυθμίσει με κανόνες, όρια και μη κερδοσκοπικές δομές. Μπορεί να προστατεύσει τους ανηλίκους χωρίς να σπρώχνει όλους τους ενήλικες χρήστες στην παρανομία. Μπορεί να χτίσει ελεγχόμενη πρόσβαση αντί για πλήρη άρνηση της πραγματικότητας.
Η Ελλάδα, αντίθετα, κινείται αυτή την περίοδο σε πιο περιοριστική κατεύθυνση, ειδικά σε σχέση με τον ξηρό ανθό κάνναβης στη λιανική αγορά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιγράψει τη Μάλτα. Σημαίνει όμως ότι πρέπει να εξηγήσει γιατί επιλέγει την απαγόρευση αντί για πιο ρυθμιστικά μοντέλα.
Το μήνυμα προς την Ευρώπη
Η Μάλτα έστειλε ένα μήνυμα στην Ευρώπη: η πολιτική για την κάνναβη μπορεί να αλλάξει χωρίς να οδηγήσει απαραίτητα σε ασυδοσία.
Το μοντέλο της είναι μικρό, αυστηρό και περιορισμένο. Όμως ακριβώς γι’ αυτό είναι ενδιαφέρον. Αποδεικνύει ότι η μεταρρύθμιση δεν χρειάζεται να είναι ακραία για να είναι ουσιαστική.
Μπορεί να είναι σταδιακή.
Μπορεί να είναι προσεκτική.
Μπορεί να είναι μη κερδοσκοπική.
Μπορεί να δίνει έμφαση στη δημόσια υγεία, στην ενημέρωση και στη μείωση της βλάβης.
Σε μια Ευρώπη όπου κάθε χώρα κινείται με διαφορετικό ρυθμό, η Μάλτα αποτελεί ένα εργαστήριο πολιτικής. Μικρό μεν, αλλά σημαντικό.
Συμπέρασμα
Η Μάλτα δεν έγινε η «πρωτεύουσα της κάνναβης» στην Ευρώπη. Δεν άνοιξε μια ελεύθερη εμπορική αγορά. Δεν δημιούργησε coffeeshops τύπου Άμστερνταμ.
Αυτό που έκανε ήταν διαφορετικό και ίσως πιο σημαντικό: έδειξε ότι μια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να εγκαταλείψει την καθαρή ποινικοποίηση και να περάσει σε ένα ελεγχόμενο μοντέλο προσωπικής χρήσης, αυτοκαλλιέργειας και μη κερδοσκοπικών ενώσεων.
Για την Ευρώπη, η Μάλτα ήταν το πρώτο βήμα.
Για την Ελλάδα, είναι ένα παράδειγμα ότι η ρύθμιση δεν σημαίνει ασυδοσία. Μπορεί να σημαίνει κανόνες, όρια, έλεγχο και απομάκρυνση των καταναλωτών από τη μαύρη αγορά.
Το ερώτημα είναι αν θέλουμε πολιτική που απλώς απαγορεύει ή πολιτική που διαχειρίζεται την πραγματικότητα.
Η Μάλτα διάλεξε το δεύτερο.
