Οι επιχειρήσεις κάνναβης στην Ελλάδα βρίσκονται μπροστά σε ένα παράδοξο που μπορεί να αποδειχθεί καταστροφικό για ολόκληρο τον κλάδο.
Από τη μία πλευρά, το νέο πλαίσιο προβλέπει διαδικασία αδειοδότησης, μητρώο επιχειρήσεων και μια προσπάθεια θεσμικής οργάνωσης της αγοράς. Από την άλλη, την ίδια στιγμή αφαιρεί από τη νόμιμη λιανική διάθεση το βασικό προϊόν πάνω στο οποίο στηρίχθηκε μεγάλο μέρος αυτής της αγοράς: τον ξηρό ανθό κάνναβης.
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που καλείται να «νομιμοποιηθεί» διοικητικά, ενώ ταυτόχρονα αποδυναμώνεται εμπορικά.
Είναι σαν να δίνει το κράτος άδεια για μπαρ, αλλά να απαγορεύει το αλκοόλ.
Σαν να δίνει άδεια για φαρμακείο, αλλά να αφαιρεί τα φάρμακα.
Σαν να δίνει άδεια για φούρνο, αλλά να μην επιτρέπει την πώληση ψωμιού.
Αυτό δεν είναι απλή ρύθμιση. Είναι ένας μηχανισμός που κινδυνεύει να οδηγήσει σε μαζικά λουκέτα πριν καν προλάβει να λειτουργήσει σωστά το ίδιο το μητρώο.
Ο άμεσος κίνδυνος λουκέτων
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις επιχειρήσεις κάνναβης δεν είναι θεωρητικό. Είναι άμεσο.
Πολλά καταστήματα στήριζαν σημαντικό μέρος του τζίρου τους στον ξηρό ανθό και στα προϊόντα που συνδέονταν εμπορικά με αυτόν. Ο ανθός δεν ήταν απλώς ένα προϊόν στο ράφι. Ήταν προϊόν εισόδου, προϊόν επαναληπτικής αγοράς και βασικός λόγος επίσκεψης για μεγάλο μέρος του πελατολογίου.
Αν αυτό αφαιρεθεί από τη νόμιμη λιανική, η επιχείρηση δεν χάνει απλώς μια κατηγορία. Χάνει τον πυρήνα της εμπορικής της δραστηριότητας.
Τα υπόλοιπα προϊόντα — καλλυντικά, αξεσουάρ, έλαια, είδη καπνιστού, αναλώσιμα ή προϊόντα ευεξίας — μπορούν να κρατήσουν ένα μέρος της αγοράς, αλλά δύσκολα αντικαθιστούν απότομα τον τζίρο που έφερνε το βασικό προϊόν.
Για πολλές μικρές επιχειρήσεις, ειδικά σε τουριστικές περιοχές ή σε καταστήματα που είχαν χτιστεί αποκλειστικά γύρω από την κάνναβη, αυτό σημαίνει άμεση πίεση στα ταμεία.
Ενοίκια, μισθοί, ασφαλιστικές εισφορές, προμηθευτές, λογαριασμοί, φορολογικές υποχρεώσεις και ήδη αγορασμένα αποθέματα δεν σταματούν επειδή άλλαξε ο νόμος.
Η αγορά δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει μήνες για να δει αν το νέο πλαίσιο θα δουλέψει. Για αρκετά καταστήματα, ο χρόνος μετράει σε εβδομάδες.
Ο κίνδυνος φιάσκου του Μητρώου
Το νέο πλαίσιο θέλει να δημιουργήσει μια οργανωμένη αγορά επιχειρήσεων κάνναβης μέσα από μητρώο και αδειοδότηση. Θεωρητικά, αυτό θα μπορούσε να είναι θετικό. Μια αγορά με κανόνες, καταγεγραμμένες επιχειρήσεις και εποπτεία είναι προτιμότερη από μια γκρίζα ή ανεξέλεγκτη πραγματικότητα.
Όμως εδώ υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα.
Τι νόημα έχει ένα μητρώο επιχειρήσεων κάνναβης αν οι επιχειρήσεις που θα εγγραφούν δεν μπορούν να διαθέτουν το βασικό προϊόν που τις καθιστούσε οικονομικά βιώσιμες;
Αν το μητρώο ξεκινήσει με επιχειρήσεις που έχουν άδεια στα χαρτιά αλλά όχι πραγματικό εμπορικό αντικείμενο, τότε κινδυνεύει να μετατραπεί σε διοικητικό κέλυφος χωρίς ουσία.
Θα υπάρχουν καταστήματα που τυπικά θα είναι «νόμιμες επιχειρήσεις κάνναβης», αλλά πρακτικά θα καλούνται να επιβιώσουν χωρίς τον ξηρό ανθό, δηλαδή χωρίς ένα από τα βασικά προϊόντα που διαμόρφωσαν την αγορά.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δύο αποτελέσματα.
Το πρώτο είναι να μη γραφτούν αρκετές επιχειρήσεις στο μητρώο, επειδή δεν θα βλέπουν οικονομικό λόγο να μπουν σε μια διαδικασία αδειοδότησης για μια αγορά που έχει ήδη αποδυναμωθεί.
Το δεύτερο είναι να γραφτούν επιχειρήσεις και στη συνέχεια να κλείσουν, επειδή η άδεια από μόνη της δεν δημιουργεί τζίρο.
Και στις δύο περιπτώσεις, το μητρώο κινδυνεύει να εμφανιστεί ως μεταρρύθμιση στα χαρτιά, αλλά ως φιάσκο στην πράξη.
Άδεια χωρίς προϊόν: η μεγάλη αντίφαση
Κάθε αδειοδοτημένη αγορά πρέπει να έχει καθαρό αντικείμενο.
Ένα μπαρ αδειοδοτείται για να μπορεί να σερβίρει ποτά.
Ένα φαρμακείο αδειοδοτείται για να διαθέτει φάρμακα.
Ένας φούρνος αδειοδοτείται για να πουλά ψωμί και αρτοσκευάσματα.
Αν αφαιρέσεις το βασικό προϊόν από κάθε τέτοια επιχείρηση, η άδεια χάνει μεγάλο μέρος της πρακτικής της αξίας.
Αυτό ακριβώς κινδυνεύει να συμβεί με τις επιχειρήσεις κάνναβης.
Το κράτος μπορεί να λέει ότι δημιουργεί νόμιμο πλαίσιο, μητρώο και κανόνες. Όμως αν την ίδια στιγμή απαγορεύει στη λιανική το προϊόν που στήριζε την αγορά, τότε η άδεια δεν λειτουργεί ως εργαλείο ανάπτυξης ή ελέγχου. Λειτουργεί ως άδεια για μια αγορά που έχει ήδη ακρωτηριαστεί.
Η αδειοδότηση έχει νόημα όταν δίνει σε μια επιχείρηση τη δυνατότητα να λειτουργήσει με κανόνες.
Δεν έχει νόημα όταν απλώς πιστοποιεί ότι η επιχείρηση υπάρχει, αλλά δεν της επιτρέπει να διαθέτει το προϊόν που την έκανε βιώσιμη.
Μια αγορά που κινδυνεύει να μείνει μόνο στα χαρτιά
Τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκε στην Ελλάδα μια ολόκληρη αγορά γύρω από τα προϊόντα κάνναβης. Άνοιξαν εξειδικευμένα καταστήματα, στήθηκαν e-shop, έγιναν εισαγωγές, χτίστηκαν συνεργασίες και δημιουργήθηκε πελατειακή βάση.
Μπορεί το πλαίσιο να μην ήταν πάντα απόλυτα καθαρό, αλλά υπήρχε μια πραγματική οικονομική δραστηριότητα. Υπήρχαν επιχειρήσεις με έδρα, με ταμειακή, με προσωπικό, με μισθούς, με ασφάλιση, με φορολογικές υποχρεώσεις και με επένδυση σε εμπόρευμα.
Αν σήμερα το κράτος θελήσει να οργανώσει αυτόν τον χώρο, θα έπρεπε να το κάνει με τρόπο που να καθιστά τη νόμιμη αγορά βιώσιμη και ελέγξιμη.
Αντί γι’ αυτό, υπάρχει ο κίνδυνος να προκύψει μια αγορά που θα υφίσταται διοικητικά αλλά όχι πραγματικά. Μια αγορά με άδειες, μητρώα και τίτλους, αλλά χωρίς επαρκές εμπορικό περιεχόμενο για να επιβιώσει.
Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα ήταν επιτυχία ρύθμισης. Θα ήταν αποτυχία σχεδιασμού.
Οι συνέπειες για μικρές και εποχικές επιχειρήσεις
Η πίεση είναι ακόμη πιο έντονη για μικρές και εποχικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές.
Πολλά τέτοια καταστήματα βασίζουν τη βιωσιμότητά τους στους λίγους μήνες της σεζόν. Μέσα σε αυτό το διάστημα πρέπει να καλύψουν ενοίκια, μισθούς, ασφαλιστικές εισφορές, λειτουργικά έξοδα, εμπορεύματα και υποχρεώσεις που τρέχουν όλο τον χρόνο.
Αν ο βασικός τους τζίρος διαταραχθεί απότομα στην αρχή ή στη διάρκεια της σεζόν, η ζημιά δεν είναι εύκολα αναστρέψιμη.
Δεν μιλάμε απλώς για «μείωση κύκλου εργασιών». Μιλάμε για πιθανότητα πραγματικής αδυναμίας επιβίωσης.
Και όταν μια μικρή επιχείρηση βρεθεί σε τέτοιο σημείο, οι συνέπειες δεν σταματούν στον ιδιοκτήτη. Περνούν στους εργαζομένους, στους προμηθευτές, στους συνεργάτες και συνολικά στην τοπική οικονομία.
Από τη ρύθμιση στην οικονομική ασφυξία
Αν ο στόχος του κράτους ήταν να βάλει τάξη στην αγορά, υπήρχαν επιλογές.
Θα μπορούσε να προβλέψει αυστηρές εργαστηριακές αναλύσεις.
Θα μπορούσε να θέσει όρια THC και κανόνες επισήμανσης.
Θα μπορούσε να επιβάλει ηλικιακούς ελέγχους.
Θα μπορούσε να περιορίσει τη διαφήμιση.
Θα μπορούσε να ζητήσει ειδική αδειοδότηση για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων.
Θα μπορούσε να δώσει μεταβατική περίοδο για αποθέματα και προσαρμογή.
Αντί γι’ αυτό, η αγορά βρίσκεται μπροστά σε μια κατάσταση όπου το κράτος οργανώνει τυπικά τον κλάδο, αλλά ταυτόχρονα αφαιρεί το προϊόν που του έδινε οικονομική βάση.
Αυτό δεν μοιάζει με ομαλή ρύθμιση. Μοιάζει με οικονομική ασφυξία.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι επιχειρήσεις δεν θέλουν κανόνες. Το πρόβλημα είναι ότι οι κανόνες πρέπει να επιτρέπουν στην αγορά να λειτουργήσει νόμιμα. Διαφορετικά, δεν έχουμε ρύθμιση. Έχουμε σταδιακή εξόντωση της νόμιμης λιανικής.
Το κενό δεν θα μείνει κενό
Κάθε φορά που μια υπαρκτή αγορά βγαίνει βίαια εκτός νόμιμου πλαισίου, δημιουργείται ένα κενό.
Και το κενό αυτό συνήθως δεν μένει κενό για πολύ.
Οι καταναλωτές που μέχρι χθες αγόραζαν από κατάστημα, με κάποια διαφάνεια, με επώνυμα προϊόντα, με έστω έναν στοιχειώδη έλεγχο, δεν εξαφανίζονται ως ζήτηση. Αυτό που αλλάζει είναι το πού θα στραφούν.
Αν το νόμιμο κανάλι αποδυναμωθεί ή καταρρεύσει, το πιθανότερο είναι ότι μέρος της ζήτησης θα μετακινηθεί σε παράνομα ή μη ελεγχόμενα κανάλια.
Αυτό σημαίνει λιγότερος έλεγχος, όχι περισσότερος.
Λιγότερη διαφάνεια, όχι περισσότερη.
Μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τον καταναλωτή, όχι μεγαλύτερη προστασία.
Άρα το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα αντέξουν τα καταστήματα. Είναι και αν η νέα πολιτική τελικά θα προστατεύσει τη δημόσια υγεία ή αν θα αφήσει χώρο σε μια λιγότερο ελεγχόμενη πραγματικότητα.
Τι χρειάζεται τώρα ο κλάδος
Ο κλάδος χρειάζεται άμεσες και καθαρές απαντήσεις.
Χρειάζεται σαφείς οδηγίες για το τι ακριβώς επιτρέπεται και τι όχι.
Χρειάζεται συγκεκριμένη αντιμετώπιση για τα ήδη υπάρχοντα αποθέματα.
Χρειάζεται πραγματική μεταβατική λογική.
Χρειάζεται διορθωτικές παρεμβάσεις αν αποδειχθεί ότι το νέο πλαίσιο δεν είναι εφαρμόσιμο στην πράξη.
Χρειάζεται σοβαρό διάλογο με τους ανθρώπους της αγοράς και όχι αποφάσεις χωρίς εικόνα της πραγματικής λειτουργίας των καταστημάτων.
Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να αναγνωριστεί ότι δεν μιλάμε για μια αφηρημένη συζήτηση γύρω από ένα προϊόν.
Μιλάμε για υπαρκτές επιχειρήσεις που κινδυνεύουν να βρεθούν με άδεια αλλά χωρίς αντικείμενο.
Με μητρώο αλλά χωρίς βιωσιμότητα.
Με υποχρεώσεις αλλά χωρίς τον βασικό τζίρο που θα τους επέτρεπε να επιβιώσουν.
Συμπέρασμα
Οι επιχειρήσεις κάνναβης στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζουν απλώς μια περίοδο αβεβαιότητας. Αντιμετωπίζουν τον άμεσο κίνδυνο να βρεθούν με άδεια αλλά χωρίς ουσιαστικό εμπορικό αντικείμενο.
Το νέο πλαίσιο δημιουργεί ένα σοβαρό παράδοξο: επιχειρεί να οργανώσει την αγορά μέσω μητρώου και αδειοδότησης, αλλά ταυτόχρονα αφαιρεί από τη νόμιμη λιανική το προϊόν που στήριζε μεγάλο μέρος της οικονομικής της λειτουργίας.
Αν αυτό δεν διορθωθεί ή δεν συνοδευτεί από ρεαλιστικές μεταβατικές λύσεις, ο κίνδυνος είναι διπλός.
Πρώτον, να οδηγηθούν πολλά καταστήματα σε λουκέτο.
Δεύτερον, να ξεκινήσει το μητρώο επιχειρήσεων κάνναβης ως ένα διοικητικό φιάσκο: με επιχειρήσεις που έχουν άδεια στα χαρτιά, αλλά δεν έχουν τη δυνατότητα να σταθούν οικονομικά στην πραγματική αγορά.
Η δημόσια υγεία χρειάζεται προστασία. Η αγορά χρειάζεται κανόνες. Οι καταναλωτές χρειάζονται έλεγχο και διαφάνεια.
Όμως δεν μπορείς να χτίσεις νόμιμη αγορά αφαιρώντας της το βασικό προϊόν.
Γιατί τότε δεν δημιουργείς ρύθμιση.
Δημιουργείς λουκέτα.
