Η αγορά προϊόντων κάνναβης στην Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων ετών. Ο νέος νόμος δημιουργεί ένα διαφορετικό πλαίσιο για την εμπορία, διάθεση και χρήση προϊόντων που μέχρι πρόσφατα αποτελούσαν μέρος μιας νόμιμης αγοράς με φυσικά καταστήματα, ηλεκτρονικά καταστήματα, εισαγωγές, επενδύσεις και καταναλωτικό κοινό.
Η αλλαγή δεν αφορά μόνο τις επιχειρήσεις του κλάδου. Αφορά και τους καταναλωτές, τους εργαζόμενους, τους προμηθευτές, αλλά και το ίδιο το ερώτημα για το πώς πρέπει να ρυθμίζεται η κάνναβη σε μια ευρωπαϊκή χώρα.
Από τη ρύθμιση στην απαγόρευση
Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα δημιουργήθηκε μια αγορά γύρω από προϊόντα κάνναβης χαμηλής περιεκτικότητας σε THC, με έμφαση στο CBD, στα καλλυντικά, στα έλαια, στα τρόφιμα, στα αξεσουάρ και σε προϊόντα που απευθύνονταν σε ενήλικους καταναλωτές.
Η αγορά αυτή αναπτύχθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον που δεν ήταν πάντα ξεκάθαρο, αλλά επέτρεψε σε επιχειρήσεις να λειτουργήσουν, να επενδύσουν, να εισάγουν προϊόντα, να ανοίξουν καταστήματα και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας.
Με τον νέο νόμο, όμως, το πλαίσιο γίνεται πολύ πιο περιοριστικό. Ιδιαίτερα προβληματικό σημείο αποτελεί η αντιμετώπιση του ανθού κάνναβης και των προϊόντων άτμισης, τα οποία για πολλές επιχειρήσεις αποτελούσαν βασικό μέρος του κύκλου εργασιών τους.
Τι σημαίνει αυτό για τις επιχειρήσεις
Για τα καταστήματα που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά ή κυρίως στα προϊόντα κάνναβης, η αλλαγή είναι καθοριστική. Δεν πρόκειται απλώς για μια μικρή προσαρμογή στη γκάμα προϊόντων. Για αρκετές επιχειρήσεις, αφαιρείται το βασικό εμπορικό προϊόν πάνω στο οποίο χτίστηκε το επιχειρηματικό τους μοντέλο.
Ένα κατάστημα που στηρίχθηκε στον ανθό, στα προϊόντα CBD και στα συναφή αξεσουάρ δεν μπορεί από τη μία μέρα στην άλλη να μετατραπεί σε κάτι εντελώς διαφορετικό χωρίς οικονομικό κόστος. Υπάρχουν ενοίκια, εργαζόμενοι, ασφαλιστικές εισφορές, προμηθευτές, αποθέματα, δάνεια, φορολογικές υποχρεώσεις και επενδύσεις που έγιναν με βάση ένα διαφορετικό περιβάλλον.
Η αλλαγή, επομένως, δεν είναι μόνο νομική. Είναι βαθιά οικονομική.
Τι σημαίνει για τους καταναλωτές
Οι καταναλωτές που μέχρι σήμερα αγόραζαν προϊόντα κάνναβης από νόμιμα καταστήματα θα βρεθούν μπροστά σε ένα πιο περιορισμένο περιβάλλον. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δύο διαφορετικές κατευθύνσεις.
Η πρώτη είναι η μετακίνηση προς επιτρεπόμενες κατηγορίες προϊόντων, όπως καλλυντικά, έλαια ή άλλα προϊόντα που θα παραμείνουν διαθέσιμα υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η δεύτερη, πιο προβληματική, είναι η ενίσχυση της παράνομης αγοράς. Όταν ένα προϊόν έχει ήδη ζήτηση και αφαιρείται από τη νόμιμη αγορά, δεν εξαφανίζεται απαραίτητα η ζήτηση. Συχνά απλώς μετακινείται σε μη ελεγχόμενα κανάλια.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά επιχειρήματα όσων θεωρούν ότι η απαγόρευση δεν αποτελεί αποτελεσματική λύση. Αντί για καλύτερο έλεγχο, μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερη διαφάνεια.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η Ελλάδα δεν κινείται σε κενό. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η συζήτηση για την κάνναβη έχει αλλάξει επίπεδο. Η Γερμανία έχει ανοίξει έναν νέο κύκλο ρύθμισης. Η Μάλτα έχει προχωρήσει σε μοντέλο νόμιμης χρήσης ενηλίκων. Η Ισπανία έχει χρόνια εμπειρία με cannabis clubs, έστω και μέσα σε ένα ιδιαίτερο νομικό πλαίσιο. Η Τσεχία, το Λουξεμβούργο και άλλες χώρες συζητούν ή εφαρμόζουν διαφορετικές μορφές μεταρρύθμισης.
Μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό περιβάλλον, η Ελλάδα φαίνεται να επιλέγει μια πιο περιοριστική κατεύθυνση, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την ελεύθερη αγορά προϊόντων κάνναβης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η επιλογή βασίζεται σε επαρκή τεκμηρίωση, αν προστατεύει πραγματικά τη δημόσια υγεία και αν σέβεται την αναλογικότητα απέναντι σε μια αγορά που ήδη λειτουργούσε.
Δημόσια υγεία ή υπερρύθμιση;
Η προστασία της δημόσιας υγείας είναι προφανώς σοβαρός λόγος κρατικής παρέμβασης. Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι η αγορά κάνναβης πρέπει να λειτουργεί χωρίς κανόνες, χωρίς ελέγχους, χωρίς ηλικιακούς περιορισμούς και χωρίς σαφείς προδιαγραφές.
Το ερώτημα όμως είναι διαφορετικό:
χρειάζεται ρύθμιση ή απαγόρευση;
Μια σοβαρή ρύθμιση θα μπορούσε να προβλέπει αδειοδότηση, ελέγχους ποιότητας, εργαστηριακές αναλύσεις, περιορισμούς διαφήμισης, απαγόρευση πώλησης σε ανηλίκους και αυστηρές προδιαγραφές επισήμανσης.
Η πλήρης απαγόρευση βασικών κατηγοριών προϊόντων δημιουργεί μεγαλύτερη ένταση, γιατί δεν βελτιώνει απαραίτητα την εποπτεία. Αντίθετα, μπορεί να βγάλει από το νόμιμο πλαίσιο προϊόντα που μέχρι σήμερα μπορούσαν να ελεγχθούν.
Το μεγάλο ζήτημα της μεταβατικής περιόδου
Ένα από τα σημαντικότερα πρακτικά ζητήματα είναι η μεταβατική περίοδος. Όταν αλλάζει τόσο ριζικά ένα πλαίσιο, οι επιχειρήσεις χρειάζονται χρόνο για να προσαρμοστούν.
Χρειάζεται χρόνος για να διαχειριστούν τα αποθέματά τους, να αλλάξουν εμπορική στρατηγική, να αναμορφώσουν τα καταστήματά τους, να ενημερώσουν τους πελάτες τους και να αποφύγουν μια απότομη οικονομική κατάρρευση.
Χωρίς ουσιαστική μεταβατική περίοδο, το βάρος της αλλαγής μεταφέρεται μονομερώς στις επιχειρήσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σοβαρό για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δεν έχουν μεγάλα κεφάλαια ή εναλλακτικές δραστηριότητες.
Τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα
Η συζήτηση για την κάνναβη στην Ελλάδα δεν μπορεί να μείνει σε συνθήματα. Χρειάζεται σοβαρός διάλογος, επιστημονική τεκμηρίωση και ευρωπαϊκή αντίληψη.
Η αγορά χρειάζεται καθαρούς κανόνες. Οι καταναλωτές χρειάζονται προστασία. Το κράτος χρειάζεται εργαλεία ελέγχου. Όμως οι απαγορεύσεις χωρίς επαρκή μεταβατικότητα και χωρίς ξεκάθαρη τεκμηρίωση δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από όσα λύνουν.
Το ζητούμενο δεν είναι μια ανεξέλεγκτη αγορά.
Το ζητούμενο είναι μια νόμιμη, ελεγχόμενη και σοβαρά ρυθμισμένη αγορά.
Η κάνναβη δεν εξαφανίζεται επειδή απαγορεύεται. Το μόνο που αλλάζει είναι το αν θα βρίσκεται μέσα σε ένα νόμιμο, ελεγχόμενο πλαίσιο ή έξω από αυτό.
